Farketmeden Diyet

Vejeteryan Beslenenler İçin Sağlığı Koruyucu Önlemler

Anemi genel olarak kanda kırmızı kan hücreleri olarak adlandırdığımız alyuvarların normalden az olduğunu ifade eden genel terimin adıdır. Anemilerin genel olarak yorgunluk, halsizlik, baş dönmesi, baş ağrısı, el ve ayaklarda soğukluk, diş eti ile tırnaklarda solukluk ve göğüste ağrı görülmektedir. Sizlerin yaygın olarak duyduğu aneminin demir minerali eksikliği, depolanmasındaki sorun...

Anemi genel olarak kanda kırmızı kan hücreleri olarak adlandırdığımız alyuvarların normalden az olduğunu ifade eden genel terimin adıdır. Anemilerin genel olarak yorgunluk, halsizlik, baş dönmesi, baş ağrısı, el ve ayaklarda soğukluk, diş eti ile tırnaklarda solukluk ve göğüste ağrı görülmektedir. Sizlerin yaygın olarak duyduğu aneminin demir minerali eksikliği, depolanmasındaki sorun ya da demir mineralini taşıyan proteinlerde fonksiyonel yetersizliğine bağlı sorunlarla gelişen çeşidine vakıf olduğunuzu biliyorum.

Fakat anemi denilince sadece vücudumuzda demir minerali eksikliklerine bağlı olmadığını bazı vitaminlerin eksikliklerinde de değişik klinik belirtilerle kendini gösteren çeşitlerinin de olduğunun altını çizmeliyim. Bu nedenle bu hafta sizlere hangi vitamin ve mineralin eksikliği ya da kullanım bozukluğuna bağlı anemi çeşitlerinin neler olduğunu anlatmak istiyorum.

HEMOLİTİK ANEMİ: E vitamini eksikliğinde görülen bu anemi türü kırmızı kan hücrelerinin peroksitle hemolizi yani kemik iliğinden yapımında yetersizliğe bağlı olarak gelişen anemiler içinde ciddi hastalıklara neden olanıdır. Bu anemide halsizlik, sancı, aritmiler, kalp büyümesi ve kalp yetmezliği kendini gösteren en önemli belirtilerdir. İnsanlarda sık görülmemesine rağmen yetersizlik nadir de oluşsa da kaslarda zayıflama ve yorgunlukta eklenince yaşam kalitesi de çok etkilenmektedir. E vitamini eksikliği ile oluşan bu anemi bazı ilaçların kullanımına bağlı olarak da gelişebilmektedir. Penisilin, antienflamatuvar ve kinin içeren ilaçlar alyuvarların yüzeylerine bağlanarak antikor oluşumuna neden olabilir. Alyuvarlar vücudumuzda oksijeni taşıyıp karbondioksiti akciğerlere götürüp solunum yolu ile dışarı atımını sağlayan hücreler olduğundan maraton koşanlarda ve aşırı efor sarf ettiren aktivitelerde alyuvarların hücre duvarlarında fiziksel harabiyet oluşturarak mekanik hemolitik anemi oluşmasını sağlayabilir. Tedavi edilmeyen hemolitik anemiler sarılık, bacak ülseri ve genel ağrılara neden olabilmektedir. Bu tür anemiden korunmak için soğuk ile temastan kaçınmak, E vitamininden zengin yiyecekleri beslenmeden eksik etmemek gerekiyor. Beslenmenizde zeytin yağı, fındık yağı gibi bitkisel yağları muhakkak bulundurun. Fındık, fıstık ve ceviz gibi kuru yemişleri muhakkak her gün düzenli olarak yiyin. Salatalara bolca koyu yeşil yapraklı sebzeleri eklemeyi asla unutmayın.

MAKROSİTİK ANEMİ: Folik asit vitaminin vücutta metabolizmasındaki bir defekt sonucunda oluşan makrositik anemi çeşidinin adına megaloblastik anemi denir. Folik asitten fakir beslenmek ya da folik asidin vücutta biyokimyasal yollarından birinde oluşan olumsuzluk sonucunda hem beyaz hem de kırmızı kan hücre sayısında azalmaya bağlı olarak gelişen, kan hücrelerinin bazılarının olgunlaşmadan kana dolaşıma geçebilen ve kemik iliğinin hızlı çalışması ile sonuçlanan anemi türüdür. Bu anemi sadece folik asit yetersizliğinde oluşabildiği gibi hem folik asit hem de B12 vitaminin yetersizliğinin bir arada olmasından da kaynaklanabilmektedir. Toplumda sık olarak hamile anneler ve çocuklarda görülür. Bu rahatsızlıkta kemik iliğinde megaloblastik değişimler en tipik değişikliktir. Bu anemide dil düz, kırmızı ve ağrılı bir şekil alır.  Yorgunluk, halsizlik, huzursuzluk, iştahsızlık ve kabızlık ön planda olan klinik semptomlarıdır. Bu tür anemiye yakalanmamak için beslenmenizde ceviz, yeşil mercimek, kuru fasulye, bulgur ve karnabaharı bolca bulundurmanız gerekmektedir.

PERNİSİYÖZ ANEMİ: B12 vitamini yetersizliğine bağlı gelişen bu anemi türünde sinir sistemi bozukluklarının yanı sıra kırmızı ve beyaz kan hücreleri sayısı azalır, şekilleri değişir. Bu durum kemik iliğindeki kan hücrelerinin yapımındaki bozukluktan ileri gelir. Bu anemi bazen folik asit eksikliğine bağlı anemi ile karıştırıldığından sadece folik asit ile tedavi edilirse kan tablosu düzelse de sinir sistemi bozukluğu B12 yeterince vücuda alınmadığı yani eksiklik giderilmediği için artarak hastalık şiddeti de derinleşir. Anemi şiddeti arttıkça kol ve bacaklarda duyu kaybı, uyuşukluk, bacaklarda kasılmalar, aş ağrısı, yorgunluk, depresyon ve unutkanlık gibi işlev bozuklukları da kendini göstermeye başlar. Pernisiyöz aneminin nedenleri değişik olabilir ancak nedenlerden biri beslenme ile yeteri kadar B12 vitamini alınmaması ya da besinlerin hazırlanması, saklanması için uygulanan işlemler ile besinde B12 kayıplarının artması ile oluşmaktadır. B12 vitamini sadece hayvansal kaynaklı besinlerde bulunmaktadır. Eğer beslenmeniz sadece bitkisel yiyeceklerden oluşursa B 12 vitamini düzeyi de kanda belirginleşerek bu anemiye geçiş de hızlanmaktadır. Et, süt, yumurta gibi yiyecekleri pişirirken yüksek ısıda pişirmekten kaçınmalı, haşlanmış etlerin suyunu dökmemeye dikkat etmelisiniz. Beslenmenizde yeteri kadar az yağlı süt, yoğurt, peyniri bulundurmalı, yağsız ve dersiz et çeşitlerini düşük ısıda iyi pişirerek en az bir öğünde bulundurarak tüketmeyi ihmal etmemelisiniz. 

DEMİR EKSİKLİĞİ ANEMİSİ: Demir mineralinin vücutta en önemli işlevi oksijenin akciğerlerden hücrelere taşınmasını sağlayan hemoglobinin bileşiminde yer almasıdır. Demiri besinlerle aldıktan sonra vücudumuz ince bağırsakların üst kısmından iyice emer ve karaciğerden sentezlenerek safra ile ince bağırsağın üst kısmından salgılanan transferrin adlı bir proteine bağlanarak bedenimizde kullanımını sağlar. Demir besinlerle hem demiri denen kolay emilebilir ve hem olmayan yani mide salgısı, askorbik asit ile diğer organik asitlere ihtiyaç duyarak emilebilen şekli olmak üzere 2 çeşittir. Besinlerle yeterince demir alınmadığı zaman demir eksikliği anemisi gözlenmeye başlar. Bu anemi tipinde ise kan hücreleri sayısı azalır, hemoglobin miktarı kanda düşer. Demir deposu kalmadığı içinde ferritin denilen kanda bulunan demirin depo hali de azalmaya başlar. Anemik durumda kanın oksijen taşıma yeteneği azalacağından kansızlık, solukluk, baş ağrısı, yorgunluk, iştahsızlık, tırnakların incelmesi, kısa nefes alıp verme ve sindirim sisteminde bozukluk görülür. Bu tür anemiden korunmak için yağsız kırmızı et, derisiz balık etini beslenmenizden eksik etmeyin. Her gün 1 adet yumurta yemeye özen gösterin. Taze sebze, meyve, kurbaklagil ve kuru yemişlerinizi C vitamini kaynağı bir meyve ile tüketin. Kolalı içecek, koyu çay ve fazla kahve içmekten kaçının. Kepekli yiyeceklerden uzak durun.