Farketmeden Diyet

Gut Hastalığında Beslenme

Gut, Latince “gutta=damla” kelimesinden gelmektedir. Hastalığa bu ismin yakıştırılması eklem boşluğuna damla damla bir “zehir” düştüğü inanışından dolayıdır. Türkçede eskiden, damla hastalığı veya nikris olarak bilinirdi.

Gut vücudumuzdaki ürik asit fazlalığından oluşur.

Ürik asit sağlıklı kişilerin kanında da çeşitli kimyasal işlemler sonucunda bir yıkım ürünü olarak bulunur. Ancak ürik asidin fazlalılığı ya ürik asidin yapım fazlalığından, ya böbreklerden atımının az olmasından ya da vücutta ürik asit haline dönüşen pürinlerin bazı yiyeceklerle fazla miktarda alınmasından kaynaklanır. Zamanla, kanda ürik asit fazlalığı eklemler etrafında birikimlere yol açar. Sonuçta, ürik asit eklemler içinde dikiş iğnesine benzer kristaller oluşturur ki bu durum gut ataklarına neden olur.

Gut bazı eklemlerde ağrı, duyarlılık, kızarıklık, şişlik ve ısı artışı ile ani olarak gelişen, şiddetli ataklarla seyreden bir hastalıktır. Genellikle her seferinde bir eklemi etkiler ve bu eklem çoğunlukla ayak başparmak eklemi olmaktadır. Diz, dirsek ve el bileği gibi diğer eklemler de etkilenebilir. Ataklar çok hızlı olarak gelişir ve ilk atak genellikle gece olur. Tüm romatizma türleri içinde en ağrılı olanıdır. İyi tedavi ve kontrol edilemeyen hastalarda eklemlerde şekşl bozukluğu ve fonksiyon kaybı gelişebilir. Ataklar şu nedenlerle gelişebilir: Çok fazla alkol alımı, çok sıkı diyet ve açlık, bazı yiyeceklerin fazla yenmesi, operasyon geçirme (diş çekimi gibi basit bir girişim bile neden olabilir), ani, şiddetli bir hastalık geçirme, aşırı yorgunluk ve herhangi bir nedenle aşırı derecede endişelenme, eklem travması, yaralanma, kemoterapi uygulanması ve diüretik ilaçların alınması olabilir. Ayrıca erkekler gut hastalığına yakalanma açısından kadınlara göre 20 kat daha risk altındadırlar.

İlk gut atakları eklemlerde kalıcı hasara yol açmaz ve eklemleriniz tamamen normal olarak kalır. Ancak bir eklem sürekli bir şekilde gut ataklarına maruz kalırsa ürik asit kristalleri ekleme zarar verir ve kronik artrit gelişebilir. Gut hastalığı şişmanlık, hipertansiyon, hiperlipidemi ve diabet hastalığı ile yakından ilişkilidir. Gut tedavi edilmezse, böbrek taşları oluşabilir. Gut artriti olan hastaların genelinin %5- 10’ unda, serum ürik asit düzeyi 13 mg/ dL’ ye (normal ürik asit düzeyi erkekte: 2.4- 7.4 mg/ dL, kadında: 1.4- 5.8 mg/dL) ulaşanların %50’ sinde böbrek taşları oluşur.
Gut Tanısının Konması

Tedavisi, hastalığına özgü olduğu için doğru tanı çok önemlidir. Bazı romatizmal hastalıklar gut atağını taklit edebilirler. Fizik muayene ve tıbbi öykü tanı için çok yararlıdır. Bunun yanında; Kandaki ürik asit miktarı ölçülür. Ancak bu sonuç yanıltıcı olabilir. Çünkü gut hastalarında ürik asit miktarı normal, hatta düşük düzeylerde olabilir. Aynı zamanda sağlıklı kişilerde, özellikle de şişmanlarda yüksek düzeyler saptanabilir. Tanı yöntemi olarak bir diğer yöntem ise bir enjektör yardımıyla eklemlerden çekilen sıvıda ürat kristallerinin olup olmadığı araştırılabilir. Eğer bu kristaller saptanırsa, gut tanısı doğrulanır. Son olarak eklemlerin direkt röntgeni çekilebilir.

Gut hastalığının tedavisinde diyet önlemleri ve hayat tarzı değişiklikleri daima ilaç tedavisinden önce gelmelidir; çünkü bu önlemler gutla birlikteliği sık olan diabet, hipertansiyon ve kardiovasküler hastalıkları önlemek veya geciktirmek açısından da fayda sağlayacaktır.
Gut Hastalığında Diyet Tedavisinin İlkeleri:

   1. Pürinden zengin besinler kısıtlanır. Örneğin: et, balık, kümes hayvanları gibi pürin içeren besinler akut atak dönemlerinde tüketilmemelidir. Akut atak dönemleri geçince bu besinler az miktarda (60 g/ gün) verilebilir. Süt, peynir, yumurta pürinden sınırlı diyette en iyi protein kaynaklarıdır.
   2. Yağ, böbreklerden ürik asit atımını azaltır ve vücutta ürik asit birikimini arttırır. Bu nedenle yağ biraz sınırlandırılmalıdır. Günlük enerjinin %20- 25’ i yağdan sağlanacak bir diyet düzenlenmelidir. Diyette karbonhidrat miktarı biraz arttırılır.
   3. Sebze ve meyveler idrarı alkali yaptığı için diyette daha çok kullanılır. İdrar alkali yapılarak, ürat kristallerinin erimeden çökmesi önlenir.
   4. Ürat kristallerinin atılması için bol sıvı önerilir.
   5. Aşırı miktarda alkollü içecek alınması vücutta ürik asit miktarının artmasına neden olacağı için yasaklanmalıdır. Aşırı alkol tüketilmesi gut hastalığının nedeni değildir; ancak bir atağı tetikleyebilir.
   6. Kahve ve çay vücutta pürin oluşumunu etkilemediği için vücutta serbesttir.
   7. Gutlu hastaların çoğu şişman kişiler olduğundan zayıflama diyeti önerilmektedir. Ancak hızlı ağırlık kaybı kan ürik asit düzeyini arttıracağı için akut ataklara neden olabilir. Bu nedenle uzun sürede zayıflama önerilir.
Besin Grupları Serbest Yenenler  Sınırlanması Gerekenler
İçecekler  Yağı azaltılmış süt, yoğurt, Kahve, çay, ıhlamur, karbonatlı içecekler, v.b.  Tam süt, Alkol
Ekmekler Beyaz ekmek, mısır ekmeği  Çavdar ekmeği veya krakeri,
Esmer ekmek
Tatlılar
Sade kuru pasta, kek, muhallebi
 Diğerleri
Yumurta Sebzeli veya katı pişmiş Yağda pişmiş şekli
Yağlar  Her çeşit yağ günde 3 yemek kaşığı  Yağlı et suları
Meyve ve meyve suları  Hepsi  Hiç birisi
Et, balık, kümes hayvanları Az yağlı sığır eti, dana eti, kuzu, tavuk, hindi, balık (günde 60 gr)
 Karaciğer, beyin, böbrek, dil, dalak, işkembe, yürek, sucuk, pastırma, salam, sosis, sardalya, ançuez, ördek, kaz eti
Peynir Az yağlı beyaz peynir Tam yağlı peynirler
Patates ve yerine geçenler Patates, makarna, şehriye, erişte, pirinç Kızarmış patates, cips
Tahıllar Pirinç, makarna, unlu yiyecekler Yulaf unu, tam ve kepekli ürünler
Çorbalar  Az yağlı süt, yoğurt ve sebzelerden yapılmış çorbalar Et suyu, et ilavesiyle yapılmış çorbalar
Sebzeler Ispanak (200gr), bezelye (200gr), karnabahar (200gr), mantar(50gr), diğer sebzeler istenildiği kadar   
Kurubaklagiller Kurufasulye (60gr), nohut (60gr), mercimek (60gr), bulgur (60gr)  
Çeşniler Tuz, nane, maydanoz, patlamış mısır, sirke  Maya, kuruyemişler
# Miktarı belirlenmiş olan yiyeceklerden günde yalnız 1 porsiyon tüketilebilir.
Örnek Yemek Listesi

Sabah: ½ bardak portakal suyu veya 1 meyve

            1 dilim ekmek

            2 kibrit kutusu kadar yağsız beyaz peynir

            1 bardak az yağlı süt

Öğle: 1 yumurta kadar tavuğun beyaz eti

            1 küçük porsiyon sebze yemeği

            2 ince dilim ekmek

            1 küçük su bardağı az yağlı yoğurt

            1 porsiyon meyve

            Karışık salata

Akşam: yumurtalı sebze yemeği ( domates, biber, soğan, kabak, patates)

            4 yemek kaşığı az yağlı pilav

            1 porsiyon zeytinyağlı sebze yemeği veya salata

1 küçük su bardağı az yağlı yoğurt

1 ince dilim ekmek

1 porsiyon meyve