Günümüzde LDL kolesterolün düşürülmesine yardımcı tek ilaç grubu statin adı verilen ilaçlardır. Statinler, önemli bir enzimi baskılayarak, kolesterol sentez hızını sınırlandırarak, kolesterol seviyelerini düşürmektedir. Ayrıca yükselmiş LDL kolesterolü baskılamakta ve HDL kolesterolün artmasına neden olmaktadır.
Kolesterolü düşürmenin ilaçsız ve başka bir yolu da; bireylerin günlük diyetlerinde yapacakları bazı değişikliklerle kan kolesterol düzeyinde düşüş sağlanmasıdır.
Diyette yapılabilecek değişiklikler:
Diyette alınan yağ miktarının (özellikle doymuş yağ içerenler) azaltılması,
Günlük tüketilen yüksek kolesterol içeren hayvansal kaynaklı besinlerin tüketiminin azaltılması,
Diyette taze sebze ve meyve tüketiminin arttırılması (özellikle tercih edilmesi gereken meyveler: portakal, mandalina, greyfurt içlerinde bulunan çözünür posa nedeniyle kolesterol düşürücü etkiye sahiptirler)
Günlük diyette fitosterolleri içeren fonksiyonel besinlere yer verilmesi gerekmektedir. |
“Fitosterol” (Bitkisel Sterol) Nedir?Hiperkolesterolemik hastalarda, diyette fitosterollerin tüketilmesi; kan kolesterol ve LDL kolesterol düzeylerini dolayısıyla da koroner kalp hastalıkları riskini azaltmaktadır.
Fitosteroller; kolesterole benzer yapıda olan, bitkisel kaynaklı sterollerdir. Genel olarak bitkisel sterol olarak adlandırılırlar ve yapı olarak kolesterole benzediklerinden, bağırsak emilimi için diyet ve safra kolesterolü ile yarışarak LDL-kolesterol düzeylerini düşürülmesini sağlarlar. Sterol halkası tüm sterollerde ortaktır; farklılıklar yan zincirlerde görülmektedir. Steroller; hücre zarı için çok gerekli bileşenlerdir ve hem hayvan, hem de bitkiler tarafından üretilmektedir.
Doğal olarak; bitkisel yağlar, yağlı tohumlar, bitki tohumları, tahıllar ve tanelerde bulunmaktadır. Bitkilerde en çok bulunan steroller; en başta betasitosterol (%80 olmak üzere), stigmasterol, kampesterol ve ergosteroldür.
Fitosteroller kolesterolle benzer özelliklerde olduklarından kolesterole benzer şekilde emilmektedir. Fakat kolesterol gibi insan vücudunda sentezlenmez, kolesterolden (%60) daha az miktarda emilirler (%4.2-12.5) ve karaciğer tarafından atılmaları sağlanır. |
Bitkisel Stanol Nedir? Bitkisel stanoller ise sterollerin doymuş formudur ve doğada mısır, buğday gibi besinlerde eser miktarda bulunmaktadır. Sterol halkasında çift bağı yoktur. Stanoller, doğada sterollerden daha az bulunmakta ve sterollerin hidrojenle doyurulması sonucu oluşmaktadır. Sitosterollerin doyurulması ile sitostanoller; kompesterollerin doyurulması ile kompestanoller oluşmaktadır. Stanollerle ilgili yapılan geniş kapsamlı güvenilirlik çalışmasına göre; güvenle tüketilebilecek bir yapıdadır ve vücutta emilmeden tamamen atılmaktadırlar. Sterolleri doyurma işlemi (stanol oluşumu) vücuttaki etkisini ve güvenilirliğini arttırmaktadır. Bitkisel stanoller oksidasyona karşı daha dirençlidirler.
|
Bilimsel Kanıtlarla Bitkisel StanollerBitkisel stanol esterlerinin kolesterol seviyeleri üzerindeki etkileri, farklı gıdalarda kullanılması suretiyle yapılan çalışmalarda klinik olarak incelenmiştir. Bağımsız araştırma şirketleri tarafından kontrollü, rastgele seçilmiş deneklerle çeşitli istatistiksel analiz yöntemleriyle klinik deneyler yapılmıştır. Bir çalışmada; bitkisel stanolle zenginleştirilmiş margarin tüketerek stanol alımı 1.1g/gün olduğunda LDL kolesterolde %7.6, 2.2g/gün olduğunda ise %10 oranında düşüş olmaktadır. Başka bir çalışmada; katılımcılarda stanol tüketiminin başladığı günden itibaren kana karışan kolesterol miktarının hızla azaldığı görülmüştür (7 günde 44’ten 38’e düşmüştür). Bunun yanında yapılan çalışmalarda bitkisel stanolün etkisinin kalıcı ve uzun süreli olduğu gösterilmiştir. Hepsinden önemlisi stanol esterleri, kolesterol yüksekliğinde uygulanması gereken kurallar çerçevesinde hazırlanmış sağlıklı beslenme düzeninin kolesterol düşürücü etkisine katkı sağlamaktadır (tek başına diyet tedavisiyle LDL kolesterolde % 9.9’luk bir düşüş sağlanırken, diyet yanında stanol esterlerinin alınmasıyla %23.6‘lık bir düşüş görülmüştür). Yine yapılan birçok çalışma göstermiştir ki bitkisel stanol kullanımı, statinlerin kolesterol düşürücü etkisine de katkı sağlamaktadır. Statinler kolesterolü %20–40 oranında düşürmektedir, ancak bitkisel stanollerle birlikte kullanılmasıyla LDL kolesterolün ek %39 düştüğü gözlenmiştir.
2006 yılında yapılan yeni iki klinik araştırmanın sonuçlarına göre bitkisel stanol esterleri damar fonksiyonlarında iyileşme sağlamaktadır. Bitkisel stanol esterleri içeren ürünleri tüketen bireylerin kullanmayanlara göre kan damar fonksiyonlarının daha iyi olduğu görülmüştür. Diğer çalışmada ise stanol esterlerinin LDL kolesterolde düşüş sağlamasının yanında yüksek trigliserit seviyesinde de iyileşme sağlamaktadırlar. Obezite sorunu veya tip 2 diyabet sorunu olan kişilerde günlük beslenme programına eklenen bitkisel stanol tüketiminin kolesterol seviyesi ile birlikte trigliserid seviyesi üzerinde iyileşme sağladığı görülmüştür.
Yapılmış birçok klinik deney sonuçlarına göre, günlük alınan 2-3 gr stanol esterinin; toplam kolesterolü %10’ a varan, LDL kolesterolü %15’ e varan ve HDL kolesterolü ve trigliseridi etkilemediği görülmüştür. Bu gerçekler, günümüzde birçok uluslar arası ve ulusal otorite tarafından kabul edilmektedir (ABD Ulusal kolesterol Eğitimi Programı, Uluslar arası Ateroskleroz Birliği, Uluslar arası Lipit Bilgilendirme Ofisi, Dünya Sağlık Örgütü).
Bitkisel sterol/stanol içeren ürünleri kullanırken amaç, kalp sağlığını korumak, kolesterol kontrolü sağlamak, dengeli ve sağlıklı beslenmek ve bütün bunların ışığında hayat kalitesini yükseltmek olmalıdır. Yetişkinlerin kolesterol seviyesindeki %10’luk bir düşüş, kalp hastalıklarına yakalanma riskini yaşa göre (40 yaş % 50, 50 yaş % 40, 60 yaş % 30, 70 yaş % 20) azaltmaktadır. Bu sonuçlardan da anlaşılacağı gibi kolesterol seviyeleri ne kadar erken düşürülürse o kadar iyidir. |
Hakkımda
GRUBUNA GÖRE BESLENME
Karaciğer Yağlanmasında Beslenme Önerileri
