Soya İle Gelen Sağlık

Soya ve Hastalıklarla Olan İlişkisi

Soyanın koroner kalp hastalığını önleme mekanizması:

Soya lipid prolifini düzenleyici etki göstererek hipokolesterolemik etki yaratır. Yapılan çalışmalar; ortalama 47 g soya/gün tüketiminin toplam kolesterolü %9.3 , LDL kolesterolü %12.9, trigliseritleri  %10 azalttığını HDL kolesterolü ise % 2 arttırdığını göstermiştir. Bu etkiyi de safra asidi atımını arttırıp kolesterol emilimini azaltarak, LDL reseptör etkinliğini arttırarak ve tiroksin ve tiroid hormonları arttırarak sağlamaktadır.

Soyanın etkisini görmek amacıyla 21 perimenapozal kadına 80mg/gün isoflovan içeren diyet uygulanarak yapılan çalışmada arter elastikiyetinin % 26 arttığı görülmüştür. 1999 yılında FDA “ doymuş yağ ve kolesterolden sınırı diyet ile birlikte tüketilen 25g/gün soya proteini kardiyovasküler hastalık riskini azaltır” diye bildirmiştir.

Ayrıca soya antioksidan içeriği açısından serbest radikalleri doğrudan veya antioksidan süpürücü enzimler aracılığı ile etkisiz hale getirerek lipid oksidasyonunu ve membran lipid peroksidasyonunu azaltır.

*Soya ürünlerinden tempeh; soya fasulyesi, pirinç ve darılarıyla karıştırıldıktan sonra fermente edilerek yapılan bir soya kekidir ve içerdiği yüksek düzeyde doymamış yağ asitleri ile birlikte lesitin ve niyasin bileşikleri ile kolesterol miktarını azaltır.

Soyanın osteoporoz ve menapoz üzerinde etkisi:

Soya isoflavonlar sağlığı koruyucu doğal aktif endokrin bileşikleri içerir ve kemikler üzerinde yararlı etkileri vardır. Dolayısı ile isoflavonlar osteoporoz gibi kronik hastalıkların oluşumu atağını yavaşlatırlar. Sentetik isoflavon olan ipriflavon kemik kaybını yavaşlatır. Postmenapoz kadınlar üzerinde yapılan bir çalışmada 90 mg isoflavon içeren diyetin kemik resorbsiyonu azaltıp kemik oluşumunu arttırarak bel kemiğinde pozitif etki gösterirken, 60mg isoflavon içeren diyetin bel kemiğinde bir etki yaratmadığı görülmüştür.  Metiyonin sistin gibi kükürtlü aminoasitler hiperkalsiürik etki göstererek osteoporoza neden olmaktadır. Soya isoflavonları kükürtlü aminoasitleri düşük miktarda içerir ve hiperkalsiürik etkiyi azaltırlar. Postmenapozal kadınlarda isoflovandan zengin diyetin ateş basması sıklığını % 40-54 azalttığı görülmüştür.

Soya yağının ortalama %3 dolayında içerdiği doğal lesitin; kalp damar sistemini koruyarak kan dolaşımını olumlu etkiler ve kan kolesterol, homosisteinini düşürerek damar tıkanıklıklarını ve ani kalp krizini engeller.

*Soya ürünlerinden tofu bitkisel östrojen içermesi sebebiyle menapoz öncesi kadınlarda doğum kontrol amacıyla, menapoz sonrası kadınlarda osteoporoz ve kalp hastalığı riskini azaltmak üzere kullanılmaktadır.

Soyanın kanser üzerine etkisi:

Soya; enzim aktivitelerinin inhibasyonu sağlayarak  ( protein tirozin kinaz, MAP kinaz, ribozomal s6 kinaz ve DNA topoisomeraz 1 ve 2 ), antioksidan özelliği ile serbest radikalleri süpürerek, hücre proliferasyonunu önleyerek, antianjiogenez özelliği ile meme, prostat, endometrium ve kolon kanserine pozitif etki etmektedirler. 2002 yılında ailede göğüs kanseri hikayesi bulunan ve risk altında olan 452 kadın üzerinde yapılan bir çalışmada 1 yıl içinde toplam tükettikleri soya ürünleri tüketimi hesaplanmıştır. Soya tüketimleri % 32 olarak bulunmuştur. Tükettikleri soya ürünleri; sebze burgerler, tofu ve soya sütüdür. Çalışmada göğüs kanseri riski olan kadınların soyalı ürünlerin sağlıklı diyette olması gerektiğini anladıkları kaydedilmiştir. Yine epidemiyolojik çalışmalar düzenli soya tüketen insanlarda göğüs kolon ve prostat kanseri görülme sıklığının tüketmeyenlere kıyasla daha düşük olduğunu göstermektedir.