İyotun Gücü

İyot Gereksinmesi

Güvenilir tüketim miktarı en az 50 mcg en fala 1000mcg’ dir. Fazlası idrar, ter ve feçesle atılmaktadır.

O- 6 ay                                 110mcg
7- 12 ay                                130mcg
1- 8 yaş                                  90mcg
9- 13 yaş                              120mcg
14 yaş üstü                           150mcg
Gebe                                    220mcg
Emzikli                                 290mcg

İYOT KAYNAKLARI: Deniz ürünleri, yosun, iyot yeterli toprakta yetişen bitkisel ve hayvansal kaynaklı besinlerdir. Bunun dışında; balık unu ile beslenen ve dezenfektan olarak sularına iodoform katılan hayvanlardan elde edilen etler ve yumurta, yemlerine yosun katılan hayvanların süt ve süt ürünleri, ekmek ve ürünlerinde oksidan ve temizleme ajanı olarak iyodat kullanılması, ilaç ve renk maddeleri ( multivitamin, mineral, antasit, içecek ve kozmetikler )dir.

İyot yetersizliği hastalıkların nedeni; toprakta ve suda iyot yetersizliği, çevresel etmenler ( dağlık, erezyon ), toprakta selenyum yetersizliği ve guatrojenik ögelerin varlığıdır. Guatrojenler; tiosiyanat ve tiookzazolidandır ve bunlar tiroit hormonların sentezini ve kullanımını etkileyen bileşiklerdir. Bu bileşikler; lahana, şalgam, turp vb besinlerde bulunmaktadırlar.

İyot yetersizliği hesaplanırken; klinik ( palpasyon, ultrasyon ) ve biyokimyasal yöntemler ( idrarla iyot atımı, kanda T4,TSH ) kullanılmaktadır.  Klinik yöntemlerden ultrasyon güvenilir ve palpasyona kıyasla daha duyarlı bir yöntemdir. İdrarla iyot atımı; diyetle alınan iyot miktarının iyi bir göstergesidir. Spot idrar kullanılarak ölçüm yapılmaktadır. Kanda ise triiyodotironin ( T3 ), tiroksin ( T4 ), tiroglobulin ve TSH değerlerine bakılır. Yeni doğanlarda 72 saat sonra bakılabilir.

İyot Yetersizliği Hastalıkları

Gebelik ve fetüs için; düşük, ölü doğum, doğum anomalileri, perinatal ölümlerde artış, bebek ölüm hızında artış, nörolojik kretinizm ( mental gerilik, sağırlık, dilsizlik, şaşılık, spastik displaji ), miksödem kretinizm ( cücelik, mental gerilik ) ve psikomotor bozukluklardır.

Yenidoğan için; guatr, hipotiroidi ve mental geriliktir.
Çocuk ve gençler için; guatr, hipotiroidi, mental fonksiyonlarda bozukluk, okul başarısında düşme ve büyüme geriliğidir.
Yetişkinler için; guatr ve komplıkasyonları, hipotiroidizm, mental fonksiyonlarda bozukluk ve iyot ile uyarılmış hipertiroidizm görülebilirken tüm yaşlarda radyasyon duyarlılığında artış olabilmektedir.

1994 yılında perinatal, fetal ve erken postnatal dönemde 18 çalışmanın meta- analizi sonucunda;çalışma sonuşları iyot yetersizliğinin IQ seviyesini 13.5 puan düşürdüğünü saptanmıştır. Okul çocuklarında guatr sıklığı %10 olduğunda tüm toplumda bilişsel yetenekte %10 daha düşüklük saptanmıştır.

Türkiye’ de 30.097 yeni doğanda konjenital hipotiroidi insidansı 1/2736, geçici hipotiroidi görülme sıklığı 1900 doğumda birdir.

HİPOTİROİDİZM:

• Fiziksel ve mental yavaşlık
• Kuru deri ve saç
• İştah azalması
• Duyma yeteneğinde azalma
• Konuşmada yavaşlama, seste kalınlaşma
• Soğuğa karşı intolerans
• Kabızlık
• Doğurganlıkta azalma ( kadın )
• El ve ayaklarda duyu kayıpları
• BMH düşme ve şişmanlık
• Kas ağrısı ve kramplar

HİPERTİROİDİZM:

• Hormon düzeyleri artar
• Terleme
• Ağırlık kaybı
• Gözlerde değişiklikler
• Kardiyovasküler etki ( taşikardi, aritmi )
• Sinirlilik
• Yorgunluk görülebilmektedir.

İyot Yetersizliğinin Önlenmesi

• Tuza iyodür ( KI ) veya iyodat ( KIO3 ) eklenerek
• Ekmeğe veya şekere iyodür veya iyodat eklenerek
• İçme suyu iyotlanatak
• İyotlu yağ kullanılarak önlenebilir.

* İyotlu tuz iyot yetersizliği hastalıkların tedavi edilmesinde değil önlenmesinde kullanılabilinecek en etkin yoldur. Eklenen potasyum iyodatın en önemli özelliği; buharlaşmaya karşı daha stabil, ısı, nem ve uzun depolama taşıma koşullarında daha dayanıklı olmasıdır. Ayrıca insan vücudunda daha hızlı yıkılır ve yüksek dozlarda bile tolere edilebilmesidir.

NEDEN TUZ?

1. Tuzun yaygın kullanılan bir tüketim ürünü olması
2. Düşük maliyetli olması ve yıllık olarak kişi başına düşen tüketim miktarının ucuz olması
3. Tuzun iyotlanması ile tuzda; renk, koku, tat değişikliklerinin olmaması
4. Tuzun iyotlanmasının teknik olarak basit olması
5. Tuzun iyotlanmasında ulusal düzeyde stratejiler geliştirilmesi, uygulanması ve izlenmesinin kolay olması

* İyotlu tuz; kaybı önlemek amacıyla koyu renkli kavanozlarda, serin yerde, ışık ve güneş ışığından uzakta saklanmalıdır. Yemeğe pişirme sonrasında eklenmelidir.

2002 yılı hanelerin iyotlu tuz kullanımı; gelişmekte olan ülkelerde %70, dünyada %69, Türkiye’ de %63.9’ dur. Ev halkı iyotlu tuz kullanma durumu, evlerde kullanılan ve piyasada satılan iyotlu tuzun içeriğinin hesaplanması konusunda Hacettepe üniversitesi, UNİCEF ve sağlık bakanlığının yaptığı 2003 yılı çalışmasında; iyotlu sofra tuzu %40.9, iyotsuz sofra tuzu kullanımı %0.1, gıda sanayi tuzu %35.9, kaya tuzu %23.0 ve tuz kullanmayan %0.1 olarak bulunmuştur.