Şişmanlık ve ilaç tedavisi

Şişmanlıkla ilgili birçok yayını olan Prof. Dr. Daniel H. Bessesen Erişkin Endokrinoloğu bireylerin kilo fazlalığına göre tedavi modelinin nasıl olacağını bireylerin Beden Kitle İndekslerine göre planlamanın daha doğru bir yol olacağını belirledi.

Beden Kitle İndeksi; ağırlığınızın kilogram cinsinden değerini boyunuzun metre cinsinden karesine bölümüyle bulunan şişmanlığın sınıflanmasını gösteren değerdir. Beden Kitle İndeksi 25–29,9 arası bireyler sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve davranış tedavisi ile kilolarını verebilirler. Eğer Beden Kitle İndeksi 30–39,9 arasında ve herhangi klinik sorunu yoksa sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve davranış tedavisi, eğer sağlık sorunu varsa (kan yağlarında yükseklik, kan şekerinde artış vb…) uygun beslenme tedavisine ek olarak endokrinolog ile tıbbi destek gerekmektedir. Buradan çıkaracağımız en önemli sonucun şişmanlığın getirdiği sağlık sorunları olmadan, kilo fazlalığımızın miktarını değerlendirmeden gelişi güzel ilaç kullanmamamız gerektiğidir. Yani kilom durdu hızlandırmak için ilaç kullanmak sağlık açısından oldukça sakıncalıdır.

Amerikan Şişmanlık Araştırma ve Eğitim Merkezi, Colorado Üniversitesi Sağlık Bilimleri Merkezi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Kürsü Başkanı olan Dr. Bessesen ‘ diyet ve egzersiz genelde etkili ve riski olmayan tedavi yöntemidir. Diyet ve egzersize göre ilaç tedavisi etkili ancak hem maliyeti yüksek hem de klinik riskleri bulunmaktadır’ demektedir.

Peki, kullanılacaksa nasıl kullanılmalıdır? Şişmanlığın bir hastalık olduğu ve bazı özel durumlarda ilaçlarla tedavisinin gerektiği ve tüm ilaçların olduğu gibi, şişmanlıkta kullanılacak ilaçların da yan etkilerinin olduğu vurgulanmalıdır. İlaç tedavisine kozmetik ve estetik nedenlerle değil, tıbbi endikasyonlar nedeniyle başlanmalıdır. İştahı baskılayan tedavilerin, karın çevresindeki yağların yok edilmesi, kanda oluşacak anormal lipid değişikliklerinin önlenmesi ve tansiyon yükseltmeyi önleyici gibi ek yararları bulunmaktadır.

İlaç tedavisi tek başına değil, her zaman uygun yeme alışkanlığı ve fiziksel aktivitenin ön planda yer aldığı bir programın parçası olarak uygulanmalıdır. İlaç tedavisinin, sadece ilaçların kullanıldığı sürede etkili olduğu vurgulanmalıdır. Birey ilaç kullanıyorsa kilo verme süreci sonunda yeme alışkanlığı ve aktivite paternlerinde değişiklikler dahi yapmış olsa ilaç kesildiğinde kilo alma beklenir. Bu nedenle bu ilacı yazan hekimin yaşam tarzındaki önemli değişikliklerin sağlanması için hastayı beslenme uzmanına sevk etmesi gerekir.

Aslında ilaç kullanımının getirdiği ciddi sorunlar da vardır. Günümüze kadar içerisinde deksfenfluramin, fenfluramin ve fentermin etken maddelerinin bulunduğu çok popüler olan iki ilacın tedavi süresinde bireylerde yaptığı valvüler kalp hastalığı ve pulmoner tansiyon nedeniyle piyasadan kaldırıldığı bilinmektedir. Bu durumdan sonra şişmanlıkta ilaç tedavisinin kullanımı karmaşaya neden olmuştur. İştahı baskılayan tedavilerle ilgili en önemli sorun pulmoner hipertansiyon, valvüler kalp hastalığı, giderek artan nefes darlığı ve ayak bileklerinde oluşan ödemdir. Bu durum, son derece ender görülen ancak ciddi bir yan etkidir. Genelde bu yan etkilerin ilaç kullanımının aralıklı veya sürekli olarak 3 aydan uzun süre kullanımdan kaynaklandığı da bir gerçektir.  Etken maddesi deksfenfluramin, fluoktesin, amfetamin türevi olsada ağız kuruluğu, ishal veya kabızlık, depresyon, uykusuzluk, sinirlilik, kalp atışında artma görülebilen diğer yan etkilerdir.

İlaç tedavisi olasılıkla ikinci seçenek olarak düşünülmeli ve başka girişimler başarılı olmadığı takdirde tıbbi nedenlerle daha çok kilo kaybı gerekli olduğunda kullanılmalıdır. Ayrıca ilaç tedavisine ne zaman başlanacağının belirlenmesi kadar ne zaman sonlanacağının da tedavi süreci içerisinde karar vermek gerekmektedir.
Ancak gelecekte beslenme tedavisine yardımcı olabilecek sağlığı tehdit edici riskleri az olan ilaçlar şişmanlığın tedavisinde yer alabilir.